भारतात कॉपीराइट नोंदणीः त्याची आवश्यकता आहे का आणि अर्ज कसा करावा

भारतात कॉपीराईट मिळवण्यासाठी तुम्हाला कामाची नोंदणी करण्याची गरज नाही. मूळ साहित्यिक, नाट्यमय, संगीतमय किंवा कलात्मक कार्यात, चित्रपट किंवा ध्वनीमुद्रणात तो तयार होताच कॉपीराइट अस्तित्वात असतो आणि कॉपीराइट कायदा, 1957 च्या कलम 45 मध्ये केवळ असे म्हटले आहे की मालक तो कॉपीराइटच्या नोंदणीमध्ये नोंदवण्यासाठी 'अर्ज करू शकतो'. नोंदणी अजूनही उपयुक्त आहेः कलम 48 अंतर्गत, नोंदणी हा त्यात नोंदवलेल्या तपशीलांचा प्रथमदर्शनी पुरावा आहे, ज्यामुळे कोणी त्याची नक्कल केली तर मालकी आणि कामाची तारीख सिद्ध करणे खूप सोपे होते.

हे मार्गदर्शक प्रथमतः काम कोणाच्या मालकीचे आहे, नोंदणी काय करते आणि काय करत नाही आणि कॉपीराइट नियम, 2013 अंतर्गत फॉर्म XIV मध्ये अर्ज कसा दाखल करावा हे स्पष्ट करते.

काय कॉपीराइट प्रथम स्थानावर संरक्षण करते

कॉपीराइट मूळ अभिव्यक्तीचे संरक्षण करते, कल्पनांचे नाही. या कायद्यात मूळ साहित्यिक, नाट्यमय, संगीतमय आणि कलात्मक कामे, सिनेमॅटोग्राफ चित्रपट आणि ध्वनीमुद्रणांचा समावेश आहे. कलम 2 (ओ) मध्ये 'साहित्यिक कार्य' ची व्याख्या संगणक कार्यक्रम, सारण्या आणि संगणकीय डेटाबेसेससह संकलनांचा समावेश करण्यासाठी केली आहे, म्हणूनच सॉफ्टवेअर आणि अनेक डेटाबेसेस साहित्यिक कार्ये म्हणून नोंदणीकृत आहेत.

कलम 14 मालकाला मिळणारे अनन्य अधिकार सूचीबद्ध करते. एखाद्या साहित्यिक, नाट्यमय किंवा सांगीतिक कार्यासाठी त्याचे पुनरुत्पादन करणे, लोकांना प्रती जारी करणे, ते सादर करणे किंवा लोकांपर्यंत पोहोचवणे, त्याचे चित्रपट किंवा ध्वनीमुद्रण करणे आणि त्याचे भाषांतर करणे किंवा रुपांतर करणे यांचा समावेश आहे. जो कोणी मालकाच्या परवान्याशिवाय यापैकी एखादी गोष्ट करतो तो कलम 51 अंतर्गत कॉपीराइटचे उल्लंघन करतो.

कॉपीराइट देखील बराच काळ टिकतो. कलम 22 अंतर्गत, लेखकाच्या आयुष्यात प्रकाशित झालेले साहित्यिक, नाट्यमय, संगीतमय किंवा कलात्मक कार्य, लेखकाच्या मृत्यूनंतर कॅलेंडर वर्षाच्या सुरुवातीपासून साठ वर्षांपर्यंत संरक्षित केले जाते. चित्रपट, ध्वनीमुद्रणे आणि संस्थांद्वारे केलेल्या कामे यासारख्या इतर श्रेणींमध्ये कायद्यात त्यांच्या स्वतःच्या अटी आहेत.

नोंदणी काय करते आणि काय नाही

कॉपीराइट नोंदणी हा त्यात नोंदवलेल्या तपशीलांचा प्रथमदर्शनी पुरावा असेल

Section 48, Copyright Act, 1957

'प्रथमदर्शनी पुरावा' म्हणजे जोपर्यंत दुसरी बाजू अन्यथा सिद्ध होत नाही तोपर्यंत न्यायालय नोंदी सत्य म्हणून स्वीकारेल. उल्लंघनाच्या वादात, तुम्हाला लेखक किंवा मालक म्हणून दर्शविणारे नोंदणी प्रमाणपत्र, निर्मिती किंवा प्रकाशनाच्या वर्षासह, तुम्ही नाही असे म्हणणाऱ्या व्यक्तीवर भार टाकते.

उपाययोजनांसाठीही नोंदणी महत्त्वाची ठरू शकते. कलम 55 (1) च्या तरतुदीनुसार, जर एखाद्या प्रतिवादीने हे सिद्ध केले की उल्लंघनाच्या वेळी त्याला किंवा तिला याची माहिती नव्हती आणि कामात कॉपीराइट अस्तित्वात आहे यावर विश्वास ठेवण्यास कोणताही वाजवी आधार नव्हता, तर मालकाला केवळ मनाई आदेश आणि उल्लंघनकर्त्याच्या नफ्याचा वाटा मिळतो, संपूर्ण नुकसान नाही. नोंदणीमध्ये सार्वजनिक नोंद, कामावरील कॉपीराइट सूचनेसह, त्या बचावासाठी युक्तिवाद करणे कठीण होऊ शकते.

नोंदणी कॉपीराइट तयार करत नाही आणि ते मूळ नसलेले काम संरक्षित करत नाही. हे दुसऱ्या कोणालाही प्रवेशाला आव्हान देण्यापासून रोखू शकत नाही. कुलसचिव चौकशीनंतर तपशील नोंदवतात, परंतु जर भक्कम पुरावा सादर केला गेला तर न्यायालय तथ्ये वेगळ्या प्रकारे ठरवू शकते.

कॉपीराइट कोणाच्या मालकीचे आहेः कलम 17

सुरुवातीचा नियम असा आहे की लेखक हा पहिला मालक असतो. कलम 17 नंतर लागू होणारे अपवाद ठरवते, जोपर्यंत त्याउलट करार होत नाहीः

• नोकरीच्या काळात सेवा करार किंवा शिकाऊ उमेदवार म्हणून केलेले कामः नियोक्ता हा पहिला मालक असतो.
• वृत्तपत्र, नियतकालिक किंवा तत्सम नियतकालिकाच्या कर्मचाऱ्याने त्यात प्रकाशनासाठी केलेले साहित्यिक, नाट्यमय किंवा कलात्मक कार्यः नियतकालिकात प्रकाशनाचे अधिकार मालकाकडे असतात आणि लेखक इतर अधिकार राखून ठेवतो.
• छायाचित्र, चित्रकला किंवा पोट्रेट, कोरीवकाम किंवा एखाद्याच्या विनंतीनुसार पैसे भरण्यासाठी बनवलेला चित्रपटः ज्या व्यक्तीने ते काम सुरू केले तो पहिला मालक असतो.
• सरकारी काम आणि सार्वजनिक उपक्रमाच्या निर्देशानुसार केलेले किंवा प्रथम प्रकाशित केलेले कामः सरकार किंवा उपक्रम हा पहिला मालक असतो.

त्या यादीत काय गहाळ आहे ते लक्षात घ्या. जर तुम्ही एखाद्या स्वतंत्र डिझायनर, लेखक किंवा विकासकाला लोगो, संकेतस्थळाची प्रत किंवा सॉफ्टवेअर तयार करण्यासाठी पैसे दिले आणि ते छायाचित्र, चित्रकला, पोर्ट्रेट, कोरीवकाम किंवा चित्रपट नसेल, तर करार अन्यथा सांगितल्याशिवाय स्वतंत्र कंत्राटदार सहसा पहिला मालक असतो. त्याची मालकी मिळवण्यासाठी तुम्हाला लेखी नियुक्तीची आवश्यकता आहे. फ्रीलांसर करारांसाठीच्या आमच्या मार्गदर्शकात महत्त्वाच्या कलमांचा समावेश आहे.

तुम्ही अर्ज करण्यापूर्वी स्वाक्षरी केलेले हे मुद्दे समाविष्ट करणारे कॉपीराइट असाइनमेंट डीड दोन्ही समस्या टाळते. जर तुम्हाला केवळ मालकी राखताना एखाद्याला काम वापरण्याची परवानगी द्यायची असेल, तर त्याऐवजी कॉपीराइट परवाना करार हा योग्य दस्तऐवज आहे.

जेव्हा नोंदणी प्रयत्न करण्यायोग्य असते

कारण प्रत्येक अर्जामध्ये एका कामाचा समावेश असतो आणि त्यासाठी शुल्क आकारले जाते, त्यामुळे काही निर्माते ते करत असलेल्या प्रत्येक गोष्टीची नोंदणी करतात. अशा परिस्थितीत नोंदणी करणे फायदेशीर ठरते

• पुस्तक, अभ्यासक्रम, सॉफ्टवेअर उत्पादन, ब्रँड चित्रण किंवा तुम्ही परवाना देऊ इच्छित असलेला संगीत ट्रॅक यासारख्या कायमस्वरूपी व्यावसायिक मूल्यासह कार्य करते.
• तुम्ही ज्या कामांची नक्कल करण्याची अपेक्षा करता, उदाहरणार्थ ऑनलाइन विकल्या जाणाऱ्या डिझाईन्स किंवा स्पर्धकांनी उचलण्याची शक्यता असलेली सामग्री.
• ज्या कामांच्या मालकीची नंतर चौकशी केली जाऊ शकते, उदाहरणार्थ कंत्राटदारांच्या चमूने लिहिलेली संहिता किंवा कंपनी स्थापन होण्यापूर्वी तयार केलेली सामग्री.
• तुम्ही वित्तपुरवठा किंवा अधिग्रहण व्यवहाराचा भाग म्हणून विकण्याची, नियुक्त करण्याची किंवा देऊ करण्याची योजना आखत असलेल्या कामे, जिथे खरेदीदाराला स्वच्छ कागदपत्रांची आवश्यकता असेल.

ब्लॉग पोस्ट किंवा सोशल मीडिया ग्राफिक्ससारख्या दैनंदिन सामग्रीसाठी, अनेक व्यवसाय त्याऐवजी चांगल्या नोंदींवर अवलंबून असतातः दिनांकित मसुदे, मूळ फायली, प्रकाशनाच्या तारखा आणि कर्मचारी आणि कंत्राटदारांकडून स्वाक्षरी केलेली कामे. कोड किंवा डिझाईन्स तयार करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांसाठी, कर्मचाऱ्यांच्या कामासाठी आय. पी. असाइनमेंट हे काम रोजगाराच्या दरम्यान केले गेले होते की नाही याबद्दलची कोणतीही शंका दूर करते.

अर्ज करण्यापूर्वी तुम्हाला काय हवे आहे

कॉपीराइट नियम, 2013 च्या नियम 70 मध्ये अर्जाच्या आवश्यकता नमूद केल्या आहेत. त्यातील प्रमुख पुढीलप्रमाणे आहेत

• चौदाव्या फॉर्ममधील अर्ज, दुसऱ्या अनुसूचीतील शुल्कासह, प्रत्येक अर्जासाठी एक काम.
• अर्जावर अर्जदाराची स्वाक्षरी असणे आवश्यक आहे, जो लेखक किंवा मालक असू शकतो. जर मालक लेखक नसेल, तर लेखकाचे मूळ ना हरकत प्रमाणपत्र (एन. ओ. सी.) संलग्न करणे आवश्यक आहे.
• काम अप्रकाशित असल्यास त्याच्या दोन प्रती.
• संगणकाच्या प्रोग्रामसाठी, सोर्स कोड आणि ऑब्जेक्ट कोड.
• वस्तू किंवा सेवांच्या संदर्भात (जसे की लोगो किंवा लेबल) वापरलेल्या किंवा वापरण्यास सक्षम असलेल्या कलात्मक कामासाठी, ट्रेडमार्कच्या निबंधकाकडून प्रमाणपत्र दिले जाते की कोणतेही समान किंवा भ्रामकपणे समान ट्रेडमार्क इतर कोणाकडून नोंदणीकृत किंवा लागू केले जात नाही. कलम 45 मध्येच याची आवश्यकता आहे.
• रचना म्हणून नोंदणी करता येईल अशा कलात्मक कामासाठी, ते रचना कायदा, 2000 अंतर्गत नोंदणीकृत नाही आणि औद्योगिक प्रक्रियेद्वारे एखाद्या लेखावर लागू केले गेले नाही आणि पन्नासपेक्षा जास्त वेळा पुनरुत्पादित केले गेले आहे असे प्रतिज्ञापत्र.

कामात स्वारस्य असल्याचा दावा करणाऱ्या किंवा अर्जदाराच्या हक्कांवर वाद घालणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीला अर्जदाराने अर्जाची नोटीस देखील द्यावी. आतील भिंतींची यादी असलेले निबंधकाला लिहिलेले एक छोटेसे आवरणपत्र परीक्षकाला सर्वकाही फाईलमध्ये आहे हे पाहण्यास मदत करते.

शुल्क

कॉपीराइट कार्यालय प्रत्येक कामासाठी खालील नोंदणी शुल्क सूचीबद्ध करतेः

• साहित्यिक, नाट्यमय, संगीतमय किंवा कलात्मक कार्यः 500 रुपये. संगणक सॉफ्टवेअर हे साहित्यिक कार्य म्हणून संरक्षित आहे.
• वस्तू किंवा सेवांच्या संदर्भात वापरलेली किंवा वापरण्यास सक्षम असलेली साहित्यिक किंवा कलात्मक कृतीः 2,000 रुपये.
• सिनेमॅटोग्राफ चित्रपटः 5,000 रुपये.
• ध्वनीमुद्रणः 2,000 रुपये.

शुल्क ऑनलाइन किंवा कॉपीराइट कार्यालय स्वीकारत असलेल्या इतर पद्धतींद्वारे दिले जाते. दाखल करण्यापूर्वी copyright.gov.in वरील शुल्क पृष्ठ तपासा, कारण वेळापत्रकात सुधारणा केली जाऊ शकते.

टप्प्याटप्प्यानेः दाखल करणे आणि पुढे काय होते

1. कामाची मालकी कोणाची आहे याची पुष्टी करा आणि कोणतेही काम किंवा लेखकाच्या एन. ओ. सी. वर प्रथम स्वाक्षरी करा.
2. copyright.gov.in वर कॉपीराइट कार्यालयाच्या ई-फाइलिंग पोर्टलवर लॉगिन तयार करा, फॉर्म चौदावा आणि तपशीलांचे विवरण भरा, काम आणि कागदपत्रे अपलोड करा आणि शुल्क भरा. नियम 70 वैयक्तिकरीत्या, टपालाने किंवा ऑनलाईन दाखल करण्याची परवानगी देतो.
3. तुमच्या अर्जासाठी तयार केलेला डायरी क्रमांक नोंदवा. तुम्ही त्याचा वापर फाईलचा मागोवा घेण्यासाठी, कॉपीराइट कार्यालयाच्या कोणत्याही पत्राला उत्तर देण्यासाठी आणि पत्रव्यवहारात उद्धृत करण्यासाठी कराल. नियम 70 (9) नुसार, कामात स्वारस्य असल्याचा दावा करणाऱ्या कोणालाही तुमच्या अर्जाची नोटीस पाठवा आणि तुम्ही तो पाठवला आहे याचा पुरावा ठेवा.
4. आक्षेप कालावधीची प्रतीक्षा करा. नियम 70 (10) अंतर्गत, अर्ज प्राप्त झाल्यापासून तीस दिवसांच्या आत कोणतीही हरकत न आल्यास, एकदा ते बरोबर असल्याचे समाधान झाल्यावर कुलसचिव तपशील प्रविष्ट करू शकतात.
5. कोणत्याही विसंगतीच्या पत्राला प्रतिसाद द्या. आक्षेप दाखल झाल्यास किंवा कुलसचिव समाधानी नसल्यास, तो किंवा ती चौकशी करू शकतात आणि अर्ज नाकारण्यापूर्वी तुम्हाला सुनावणी द्यावी लागेल.
6. नोंदणी केवळ तेव्हाच पूर्ण होते जेव्हा नोंदणीतील नोंदींच्या प्रतीवर स्वाक्षरी केली जाते आणि ती कुलसचिव किंवा उप निबंधकाद्वारे जारी केली जाते. हा अर्क डाउनलोड करा आणि सुरक्षितपणे ठेवा.

अर्ज अडकण्याची सामान्य कारणे

• अर्जदार ही एक कंपनी आहे परंतु वैयक्तिक लेखकांकडून कोणतीही एन. ओ. सी. किंवा असाइनमेंट नाही किंवा एन. ओ. सी. वेगळ्या कामाची नावे देते.
• कलम 45 मध्ये आवश्यक असलेल्या ट्रेडमार्क शोध प्रमाणपत्राशिवाय लोगो दाखल केला जातो.
• जेव्हा नियम 70 मध्ये प्रत्येक अर्जासाठी एक काम आवश्यक असते तेव्हा चित्रांचा संपूर्ण संच यासारखी अनेक कामे एकाच अनुप्रयोगात एकत्रित केली जातात.
• शीर्षक, पहिल्या प्रकाशनाचे वर्ष किंवा लेखकाचा तपशील फॉर्म, कामाची प्रत आणि सहाय्यक कागदपत्रांशी जुळत नाही.
• सॉफ्टवेअर स्त्रोत आणि ऑब्जेक्ट कोडशिवाय दाखल केले जाते.
• दिलेल्या वेळेच्या आत अर्जदार विसंगतीच्या पत्राला प्रतिसाद देत नाही आणि नियम 70 (12) मध्ये आवश्यक असलेल्या सुनावणीनंतर निबंधक अर्ज नाकारतो.

यापैकी प्रत्येक पत्रव्यवहाराकडे नेतो ज्यामुळे प्रक्रियेत महिने वाढू शकतात. तुम्ही सादर करण्यापूर्वी नियम 70 विरुद्ध फाइल तपासणे हा ते टाळण्याचा सर्वात सोपा मार्ग आहे.

नोंदणीनंतरः बदल आणि अंमलबजावणी

जर मालकी नंतर बदलली, उदाहरणार्थ तुम्ही एखाद्या कंपनीला काम सोपवल्यामुळे, नोंदणीमध्ये बदल नोंदवण्यासाठी अर्ज फॉर्म XV मध्ये केला जातो. नोंदणीचा अर्क असाइनमेंट किंवा परवाना कागदपत्रांसह ठेवा, कारण खरेदीदार, गुंतवणूकदार किंवा प्लॅटफॉर्म दोन्ही मागू शकतात.

जेव्हा तुमच्या कामाची ऑनलाइन नक्कल केली जाते, तेव्हा नोंदणीचा अर्क काढून टाकण्याची विनंती किंवा कायदेशीर नोटीस मजबूत करतो. आयटी नियमांनुसार काढून टाकण्याच्या सूचनांवरील आमचे मार्गदर्शक त्या मार्गाचे स्पष्टीकरण देतात. न्यायालयात जाऊ शकणाऱ्या वादासाठी किंवा ए. आय.-सहाय्यित कामाची मालकी अस्पष्ट असल्यास (एक प्रश्न कायदेशीर संस्थांनी पाहिला आहे मशीन काय बनवते ते कोणाचे आहे ), तुम्ही बौद्धिक संपदा वकिलाचा सल्ला घेऊ शकता . जर तुमची चिंता सर्जनशील सामग्रीऐवजी ब्रँडचे नाव असेल, तर ट्रेडमार्क नोंदणीसाठीचे आमचे मार्गदर्शक पहा.