तुमची कागदपत्रे हरवली आहेत का? पोलिस अहवाल आणि डुप्लिकेट कॉपी प्रक्रिया

जर तुम्ही एखादा महत्त्वाचा दस्तऐवज गमावला असेल, तर नेहमीचा क्रम सोपा आहेः पोलिसांकडे तोटा नोंदवा आणि लेखी पावती मिळवा, नंतर ज्या प्राधिकरणाने मूळ जारी केले आहे त्या प्राधिकरणाकडे डुप्लिकेटसाठी अर्ज करा, सहसा तोटा प्रतिज्ञापत्रासह आणि कधीकधी नुकसान भरपाई बंधपत्रासह. काहीतरी गमावणे हा गुन्हा नाही, त्यामुळे बहुतेक लोकांना एफ. आय. आर. ऐवजी हरवलेल्या अहवालाची आवश्यकता असते. जर दस्तऐवज चोरीला गेला असेल तर तो चोरी आहे आणि एफआयआर हा योग्य मार्ग आहे.

दस्तऐवजानुसार तपशील बदलतात. पारपत्राची नक्कल अजिबात केली जाऊ शकत नाही, शालेय मंडळाचे स्वतःचे पोर्टल असते, वाहन नोंदणी प्रमाणपत्र मोटार वाहन नियमांनुसार विशिष्ट फॉर्मचे पालन करते आणि सूचीबद्ध कंपन्यांची हरवलेली समभाग प्रमाणपत्रे एस. ई. बी. आय. च्या प्रक्रियेचे पालन करतात. हा मार्गदर्शक प्रत्येकातून जातो आणि नंतर जवळजवळ प्रत्येक जारीकर्ता मागत असलेल्या दोन कागदपत्रांमधून जातो.

हरवलेला अहवाल किंवा एफ. आय. आर.: तुम्हाला कोणता हवा आहे

एफ. आय. आर. म्हणजे दखलपात्र गुन्ह्याबद्दलच्या माहितीची नोंद. 1 जुलै 2024 पासून ते भारतीय नागरिक सुरक्षा संहिता, 2023 (बी. एन. एस. एस.) च्या कलम 173 द्वारे शासित आहे, ज्याने जुन्या सी. आर. पी. सी. च्या कलम 154 ची जागा घेतली. कलम 173 माहिती तोंडी किंवा इलेक्ट्रॉनिक संप्रेषणाद्वारे देण्याची परवानगी देते. इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने पाठवलेली माहिती एकदा माहिती देणारा तीन दिवसांच्या आत त्यावर स्वाक्षरी करतो तेव्हा ती नोंदवली जाते आणि माहिती देणारा विनामूल्य प्रत मिळण्याचा हक्कदार असतो.

एका साध्या नुकसानामध्ये, जेथे तुम्ही पाकीट टाकले किंवा फाईल ट्रेनमध्ये ठेवली, त्यात कोणत्याही गुन्ह्याचा समावेश नसतो. पोलिस ठाणी आणि राज्य पोलिस संकेतस्थळे ह्यांची नोंद हरवलेला लेख किंवा हरवलेले दस्तऐवज अहवाल म्हणून करतात. नाव, स्वरूप आणि तुम्ही ऑनलाईन दाखल करू शकता की नाही हे सर्व राज्यानुसार बदलते. जारी करणाऱ्या प्राधिकरणासाठी महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे तुमच्याकडे दस्तऐवज आणि त्याचा क्रमांक सूचीबद्ध करणारी दिनांकित पोलिस पावती आहे.

जर कोणी दस्तऐवज घेतले, उदाहरणार्थ तुमच्या पारपत्रासह हिसकावलेली पिशवी, ती भारतीय न्याय संहिता, 2023 च्या कलम 303 अंतर्गत चोरी आहे आणि तुम्ही एफ. आय. आर. मागायला हवा. पोलिसांनी नकार दिल्यास, कायदा तुम्हाला पुढील पावले टाकतो, जी आमच्या मार्गदर्शकात समाविष्ट आहेत पोलिसांनी एफ. आय. आर. नोंदवण्यास नकार दिल्यास काय करावे.. यावर आमचे नियोजित मार्गदर्शक शून्य एफआयआर आणि ई-एफआयआर कोणत्याही स्थानकावर किंवा ऑनलाइन दाखल करण्याचे स्पष्टीकरण द्या.

पोलिसांचा हरवलेला अहवाल काय ठेवावा

जारी करणारे अधिकारी अस्पष्ट अहवाल नाकारतात. केवळ 'बाजाराजवळ काही कागदपत्रे हरवली आहेत' असे सांगणारा हरवलेला अहवाल तुम्हाला डुप्लिकेट पासपोर्ट किंवा सामायिक प्रमाणपत्र मिळविण्यात मदत करणार नाही. समाविष्ट कराः

• तुमचे पूर्ण नाव, पत्ता आणि संपर्क तपशील, तुमच्या ओळखपत्राशी जुळणारे.
• प्रकार आणि संख्येनुसार प्रत्येक दस्तऐवजः पारपत्र क्रमांक, वाहनाचा नोंदणी क्रमांक, अनुक्रमांक आणि गुणपत्रिकेसाठीचे वर्ष, फोलिओ क्रमांक आणि समभागांसाठी प्रमाणपत्र क्रमांक.
• धनादेशपुस्तिका किंवा स्वाक्षरी केलेला रिकामा अर्ज यासारख्या कोणत्याही कागदपत्रांचा गैरवापर केला जाऊ शकतो की नाही, त्यामुळे तुम्ही ते लवकर मागवले असल्याचे नोंदीवरून दिसून येते.
• तारीख, अंदाजे वेळ आणि ठिकाण जेथे तुमच्याकडे शेवटची कागदपत्रे होती.
• थोडक्यात आणि प्रामाणिकपणे नुकसान कसे झाले.
• मुद्रांकित किंवा डिजिटली व्युत्पन्न पावतीसाठी विनंती.

तुम्ही आमचे हरवलेले दस्तऐवज पोलिस अहवाल स्वरूप वापरून हे आगाऊ तयार करू शकता, जेणेकरून स्थानकाला फक्त ते नोंदवणे आणि मान्य करणे आवश्यक आहे. अनेक छायाप्रती किंवा पी. डी. एफ. ठेवा, कारण प्रत्येक जारीकर्त्याला त्याची स्वतःची प्रत हवी असेल. जर पोलीस स्टेशन एखाद्या साध्या नुकसानीचा अहवाल स्वीकारणार नसेल, तर स्टेशन हाऊस अधिकाऱ्याला त्याचे कारण लेखी विचारा किंवा जिथे ते अस्तित्वात आहे त्या राज्य पोर्टलचा वापर करा.

पारपत्रः पुन्हा जारी करणे, डुप्लिकेट नाही

हरवलेल्या पारपत्रांवरील पारपत्र सेवा एफ. ए. क्यू. मध्ये असे म्हटले आहे की डुप्लिकेट पारपत्र जारी केले जात नाहीत. तुम्ही रि-इश्यू श्रेणी अंतर्गत अर्ज करता आणि त्याचे कारण म्हणून 'हरवलेला/खराब झालेला पारपत्र' देता. नवीन पारपत्रात वेगळा क्रमांक आणि नवीन वैधता असते.

हरवलेल्या पारपत्रासाठी पारपत्र सेवेने सूचीबद्ध केलेल्या कागदपत्रांमध्ये मूळ पोलिस अहवाल आणि पारपत्र कसे आणि कुठे हरवले हे स्पष्ट करणारे प्रतिज्ञापत्र, परिशिष्ट एफ नावाच्या स्वरूपात समाविष्ट आहे. जुन्या पारपत्राची छायाप्रती अनिवार्य नाही परंतु तुमच्याकडे असल्यास ती द्यावी. जर तुमचा परदेशातील पारपत्र हरवला असेल, तर स्थानिक पोलिस आणि भारतीय मिशन किंवा टपाल विभागाला कळवा, जे घरी जाण्याच्या प्रवासासाठी आपत्कालीन प्रमाणपत्र देऊ शकतात.

गुणपत्रिका आणि शालेय प्रमाणपत्रे

प्रत्येक तपासणी करणारी संस्था स्वतःची प्रतिकृती जारी करते. सीबीएसई जून 2021 मध्ये सुरू करण्यात आलेले डुप्लिकेट अकॅडेमिक डॉक्युमेंट सिस्टम (डीएडीएस) नावाचे ऑनलाइन पोर्टल चालवते, ज्याद्वारे विद्यार्थी डुप्लिकेट गुणपत्रिका, उत्तीर्ण प्रमाणपत्रे आणि स्थलांतर प्रमाणपत्रांसाठी अर्ज करू शकतात आणि डिजिटल किंवा मुद्रित प्रत निवडू शकतात. राज्य मंडळे आणि विद्यापीठांचे स्वतःचे अर्ज आणि शुल्क असते आणि काहींना अजूनही प्रादेशिक कार्यालयाला भेट देणे आवश्यक असते. बहुतेकजण पोलिस अहवाल, नुकसान आणि ओळखीचे प्रतिज्ञापत्र मागतील आणि काहीजण वर्तमानपत्राची नोटीस मागतील. प्रतिज्ञापत्राची शपथ घेण्यापूर्वी मंडळाच्या सध्याच्या सूचना तपासा, जेणेकरून ते त्यांना अपेक्षित असलेल्या शब्दांचा वापर करेल. जेथे मंडळ त्याच्या स्वतःच्या पोर्टलद्वारे किंवा DigiLocker द्वारे डिजिटल प्रत देते, तेथे ती प्रत प्रवेश आणि नोकऱ्यांसाठी पुरेशी असू शकते, जेव्हा मुद्रित प्रतिकृतीवर प्रक्रिया केली जाते.

वाहन आर. सी., पॅन कार्ड आणि मालमत्तेची कागदपत्रे

वाहन नोंदणी प्रमाणपत्र

केंद्रीय मोटार वाहन नियम, 1989 चा नियम 53 आर. सी. हरवल्यास किंवा नष्ट झाल्यास पायऱ्या ठरवतो. मालकाने नुकसान कुठे झाले ते पोलिस स्टेशनला कळवावे आणि नोंदणी प्राधिकरणाला लेखी कळवावे. डुप्लिकेटसाठीचा अर्ज फॉर्म 26 मधील शेवटच्या नोंदणी प्राधिकरणाकडे जातो, ज्याचे शुल्क नियमांनुसार निश्चित केले जाते. बहुतांश राज्ये आता परिवहन विभागाच्या ऑनलाईन सेवांद्वारे हे स्वीकारतात, परंतु नियम सर्वत्र सारखाच आहे. वाहनावर कर्ज असल्यास, वित्तपुरवठादारालाही त्यात सहभागी व्हावे लागू शकते.

पॅन कार्ड

तुमचा पॅन, दहा वर्णांचा क्रमांक, कधीही नष्ट होत नाही. फक्त कार्ड आहे. पॅन सेवा हाताळण्यासाठी अधिकृत असलेल्या दोन संस्थांपैकी एक, प्रोटीयन, संयुक्तपणे 'विद्यमान पॅन डेटामध्ये बदल किंवा सुधारणा/पॅन कार्डचे पुनर्मुद्रण' विनंती करते आणि पुनर्मुद्रण समान क्रमांक ठेवते. हरवलेले कार्ड बदलण्यासाठी नवीन पॅनसाठी अर्ज करू नका, कारण दोन पॅन बाळगल्याने प्राप्तिकर विभागात स्वतःच्या समस्या निर्माण होतात.

मूळ मालमत्ता दस्तऐवज

मूळ नोंदणीकृत विक्री दस्तऐवज किंवा भेटवस्तू दस्तऐवजाची नक्कल नाही. तुम्हाला उप-निबंधक कार्यालयातून एक प्रमाणित प्रत मिळू शकते जिथे दस्तऐवज नोंदणीकृत होता, ज्यामध्ये नोंदणीकृत मूळ तपशीलाप्रमाणेच तपशील असतो. जेव्हा तुम्ही नंतर मालमत्ता विकता किंवा गहाण ठेवता, तेव्हा खरेदीदार आणि कर्जदार सामान्यतः पोलिस अहवाल, प्रमाणित प्रत, आक्षेप आमंत्रित करणारी वृत्तपत्रांमध्ये सार्वजनिक सूचना आणि तुमच्याकडून नुकसान भरपाई मागतात. विक्रीच्या वेळेऐवजी नुकसान लक्षात येताच हे गोळा करण्यास सुरुवात करा. जेथे बँकेने मूळ वस्तू सुरक्षा म्हणून ठेवल्या होत्या आणि त्या हरवल्या होत्या, तेथे बँकेला प्रमाणित प्रती मिळविण्यासाठी आणि तुम्हाला झालेल्या नुकसानाची लेखी पुष्टी करण्यासाठी मदत करण्यास सांगा.

सूचीबद्ध कंपनीमध्ये प्रमाणपत्रे सामायिक करा

सूचीबद्ध कंपनीची गमावलेली भौतिक समभाग प्रमाणपत्रे कंपनीच्या निबंधक आणि समभाग हस्तांतरण प्रतिनिधीद्वारे (आर. टी. ए.) एस. ई. बी. आय. च्या नियमांनुसार हाताळली जातात. 24 डिसेंबर 2025 च्या एस. ई. बी. आय. च्या परिपत्रकाने मे 2022 मध्ये प्रथम प्रमाणित केलेल्या प्रक्रियेत सुधारणा केली. दस्तऐवज आता तुम्ही अर्ज केलेल्या तारखेच्या रोख्यांच्या मूल्यावर अवलंबून आहेतः

• 10,000 रुपयांपर्यंतः नोटरायझेशनशिवाय साध्या कागदावर एस. ई. बी. आय. च्या स्वरूपात एक उपक्रम.
• 10,000 रुपयांपेक्षा जास्त आणि 10 लाख रुपयांपर्यंतः तुम्ही जिथे राहता त्या राज्याच्या मुद्रांक कायद्यानुसार आवश्यक असलेल्या मूल्याच्या गैर-न्यायिक मुद्रांक कागदावर, एस. ई. बी. आय. च्या स्वरूपात प्रतिज्ञापत्र-सह-नुकसान भरपाई बंधपत्र.
• 10 लाख रुपयांपेक्षा जास्तः समान प्रतिज्ञापत्र-सह-नुकसान भरपाई बंधपत्र आणि एफ. आय. आर. ची प्रत, ई-एफ. आय. आर., पोलिस तक्रार, न्यायालयीन मनाई आदेश किंवा फोलियो क्रमांक, प्रमाणपत्र क्रमांक आणि विशिष्ट क्रमांकाची श्रेणी देणारी स्वीकृत तक्रार. कंपनी नुकसानीबद्दल वृत्तपत्रात जाहिरात देखील प्रकाशित करते आणि त्यासाठी थोडे शुल्क आकारू शकते.

एस. ई. बी. आय. ला डुप्लिकेट सिक्युरिटीज केवळ डिमॅटेरियलाइज्ड स्वरूपात जारी करणे आवश्यक आहे, त्यामुळे तुम्हाला डिमॅट खात्याची आवश्यकता असेल. तुम्हाला तुमचे फोलियो किंवा प्रमाणपत्र क्रमांक माहित नसल्यास, तुमची स्वाक्षरी आणि पत्ता त्याच्या नोंदींशी जुळल्यानंतर आर. टी. ए. लेखी विनंतीवर ते देऊ शकते. तुम्ही गमावलेल्या समभाग प्रमाणपत्राच्या </0> नमुन्यासाठी आमच्या <0> नुकसानभरपाईसह घोषणा तयार करू शकता, परंतु ती एस. ई. बी. आय. च्या परिपत्रकाशी संलग्न केलेल्या स्वरूपाच्या विरुद्ध तपासू शकता, कारण आर. टी. ए. ला विहित स्वरूपाचा आग्रह धरण्यास सांगितले जाते. सूचीबद्ध नसलेल्या किंवा खाजगी कंपनीसाठी, कंपनीची स्वतःची प्रक्रिया लागू होते, म्हणून तिच्या कंपनी सचिवाला त्याची काय गरज आहे ते विचारा.

नुकसानीचे प्रतिज्ञापत्र

नुकसानीचे प्रतिज्ञापत्र म्हणजे दस्तऐवज हरवले आहे, कसे आणि केव्हा, तुम्ही ते गहाण ठेवले नाही किंवा हस्तांतरित केले नाही आणि सापडले तर तुम्ही ते परत कराल असे प्रतिज्ञापत्र असते. कारण ते नोटरी किंवा शपथ आयुक्तांसमोर शपथ घेऊन केले जाते, त्यातील खोट्या विधानाचे परिणाम आहेत. आमच्या नुकसानीचे प्रतिज्ञापत्र नमुन्यामध्ये मानक परिच्छेदाचा समावेश आहे. दस्तऐवज क्रमांक पोलिस अहवालाशी तंतोतंत जुळतात याची खात्री करा, कारण विसंगती हे परत करण्याची विनंती करण्याचे सर्वात सामान्य कारण आहे. शपथ घेणे आणि प्रमाणित करण्याच्या सामान्य नियमांसाठी, भारतातील प्रतिज्ञापत्रांसाठीचे आमचे मार्गदर्शक पहा.

नुकसान भरपाईचे बंधपत्र

नुकसान भरपाईचे बंधपत्र हे जारीकर्त्याला होणाऱ्या कोणत्याही नुकसानीची भरपाई करण्याचे वचन आहे कारण ते तुमच्या विधानावर अवलंबून असते, उदाहरणार्थ जर मूळ दुसऱ्या कोणाच्या हातात आले आणि वापरले गेले. जेव्हा जेव्हा डुप्लिकेटचा गैरवापर होऊ शकतो तेव्हा बँका, कंपन्या, विमा कंपन्या आणि विद्यापीठे त्याची मागणी करतात. एक मानक नुकसान भरपाई बंधपत्र जारीकर्त्याचे नाव घेते, दस्तऐवजाचे वर्णन करते आणि भरपाई करण्याचे तुमचे वचन समाविष्ट करते. जरी एस. ई. बी. आय. ने डुप्लिकेट सिक्युरिटीजची ती आवश्यकता काढून टाकली असली, तरी काही जारीकर्ते हमीदेखील मागतात. बंधपत्रावर स्वाक्षरी करण्यापूर्वी ते वाचा. 'कोणत्याही प्रकारचे सर्व नुकसान' भरून काढण्याचे खुले आश्वासन बँक स्वरूपांमध्ये सामान्य आहे आणि तुम्हाला असे विचारण्याचा अधिकार आहे की ते डुप्लिकेटमुळे होणाऱ्या नुकसानीपुरते मर्यादित असावे.

पराभवानंतर टप्प्याटप्प्याने

1. फोटोकॉपी, ईमेल, DigiLocker किंवा जुन्या अनुप्रयोगांमधून घेतलेल्या क्रमांकांसह हरवलेल्या प्रत्येक दस्तऐवजाची यादी बनवा.
2. एकाच वेळी गैरवापर होऊ शकेल अशी कोणतीही गोष्ट अवरोधित कराः बँक आणि ऑपरेटरद्वारे बँक कार्ड, चेक बुक आणि सिम कार्ड.
3. पोलीस ठाण्यात किंवा तुमच्या राज्य पोलीस पोर्टलवर हरवलेला अहवाल दाखल करा किंवा कागदपत्रे चोरीला गेल्यास एफ. आय. आर. दाखल करा आणि पावती ठेवा.
4. प्रत्येक जारीकर्त्याच्या सध्याच्या आवश्यकता तपासाः पारपत्र सेवा, तुमचे मंडळ किंवा विद्यापीठ, वाहतूक विभाग, प्रोटीयन किंवा यू. टी. आय. आय. टी. एस. एल., कंपनीचा आर. टी. ए.
5. तुमच्या राज्याला आवश्यक असलेल्या मुद्रांक कागदावर नुकसानीचे प्रतिज्ञापत्र आणि जिथे विचारले जाईल तिथे नुकसान भरपाईचे बंधपत्र तयार करा आणि जारीकर्त्याने विचारले तर त्यांची नोटरी करून घ्या.
6. जेथे जारीकर्त्याला हवे तेथेच वर्तमानपत्राची सूचना प्रकाशित करा आणि पुरावा म्हणून संपूर्ण पृष्ठ ठेवा.
7. प्रत्येक अर्ज सादर करा, त्याचा मागोवा घ्या आणि नवीन कागदपत्रांच्या स्कॅन केलेल्या प्रती सुरक्षितपणे साठवा.

जर चोरलेल्या दस्तऐवजाचा नंतर गैरवापर केला गेला, उदाहरणार्थ खाती उघडण्यासाठी किंवा तुमच्या नावाने कर्ज घेण्यासाठी, तर समस्या फौजदारी तक्रार बनते. कायदेशीर संस्थांची एक उपयुक्त नोंद आहे एफ. आय. आर. तक्रारीपेक्षा कसा वेगळा असतो, आणि गंभीर प्रकरणात ते मिळणे योग्य आहे फौजदारी वकिलाची मदत.